U Bradini kod Konjica obilježene su 34 godine od svirepog zločina i stradanja srpskih civila u ovom selu.
Svetu liturgiju u Hramu Vaznesenja Gospodnjeg služio je Njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit zahumsko-hercegovački i stonsko-primorski Dimitrije. Nakon liturgije služen je parastos žrtvama i položeni su vijenci na spomen-obilježje u porti hrama.
Vijence na spomen-obilježje su položili članovi porodica ubijenih Srba iz Bradine, izaslanik srpskog člana Predsjedništva BiH Boško Tomić, generalni konzul Republike Srbije u Mostaru Vaso Gujić, poslanik u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH Miroslav Vujičić, gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić, predstavnici Ambasade Velike Britanije i OEBS-a, kao i predstavnici organizacija proisteklih iz Odbrambeno-otadžbinskog rata i Udruženja Konjičana.
Srbi stradali prije 34 godine u Bradini su zalog čestitosti i nevinosti, a iako ubijeni nepravedno, živi su pred Bogom, poručio je u besjedi Njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit zahumsko-hercegovački i stonsko-primorski Dimitrije.
“Bolje je da budemo narod koji su ubijali nego da budemo zločinci. Bog ne gleda na nas privremeno – njemu su i prošlost i budućnost i vječnost – jedna knjiga. Oni naši koji su otišli pred lice Božije, makar ubijeni nepravedno i makar se mržnja izlila na njih, živi su pred licem Božijim i oni su naš zalog”, rekao je mitropolit Dimitrije koji je služio liturgiju u obnovljenom Hramu Vaznesenja Gospodnjeg u Bradini kod Konjica povodom 34 godine od zvjerskog zločina nad 48 srpskih civila koje su ubili pripadnici muslimanskih i hrvatskih snaga, a potom spalili ovo i okolna sela.
Mitropolit Dimitrije je istakao je da se treba moliti za njihove duše, ali da se Srbi mogu i njima moliti jer su oni zalog pred licem Božijim da se narod vrati na pravi put.
“Vaši rođaci, braća, očevi i djedovi zalog su da budemo ljudi, a Bog će urediti sve i daće nam taman onoliko koliko nam treba da nas pripremi za vječni život, koji ovdje počinje i nastavlja se kod Boga živoga”, poručio je mitropolit Dimitrije.
Njegovo visokopreosveštenstvo je istakao da će Gospod pomoći ako bude imao kome, te poželio da nikada ne budu zaboravljene srpske žrtve jer su one ponos i molitvenici svoga naroda pred Bogom.
“Oni su naš zalog čestitosti, nevinosti i svega dobrog. Da vaša djeca rastu u miru i ljubavi, ali i da se sjećaju da zlo može izbiti kada čovjek izgubi Boga”, poručio je mitropolit Dimitrije.
Obilježavanju su, osim članova porodica ubijenih Srba iz Bradine, prisustvovali i izaslanik srpskog člana Predsjedništva BiH Boško Tomić, generalni konzul Republike Srbije u Mostaru Vaso Gujić, poslanik u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH Miroslav Vujičić, gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić, predstavnici Kancelarije Vlade Republike Srpske u Mostaru, predstavnici Ambasade Velike Britanije i OEBS-a, kao i predstavnici organizacija proisteklih iz Odbrambeno-otadžbinskog rata.
Predsjednik Saveza logoraša Sarajevsko-romanijske regije Slobodan Mrkajić rekao je da su Srbi iz ovog kraja u maju 1992. godine umrli u teškim mukama i istakao da su pripadnici muslimansko-hrvatskih snaga ubili njegovog strica Petka tako što su mu skinuli skalp.
“Bio sam očevidac strašnih scena. Čovjek je nekoliko sekundi stajao, a mozak mu je bio na asfaltu. Zamislite te strahote i tog monstruma koji je to uradio. To je teško i ispričati”, kaže Mrkajić, koji je i sam za dvije godine i osam mjeseci prošao šest logora.
Jedna od žrtava, sjeća se Mrkajić, bio je i Vasil Vučić, pravnik u Konjicu, koji je odveden, premlaćivan i na kraju zaklan.
“I sada neko pokušava da demantuje te stvari”, rekao je Mrkajić, navodeći da skuplja vlastitu arhivu o zločinima nad Srbima iz Bradine i konjičkog kraja koju pohranjuje u manastir kako bi ostala sačuvana.
On je istakao da Srbi iz Bradine nikoga nisu napadali i da je bilo vrlo malo otpora napadu muslimansko-hrvatskih snaga krajem maja 1992. godine, u kojem su opkoljeni, a mnogi potom i zarobljeni i ubijeni.
Prema njegovim riječima, Bradina za 24 časa ostala pusta jer su Srbi protjerani ili zarobljeni i mučeni.
“Strašno je koliko je uništena Bradina, ali i srpsko stanovništvo u Konjicu i okolini”, rekao je Mrkajić, koji je i sam rodom iz Bradine.
Govoreći o procesuriranju odgovornih za zločine nad Srbima u Bradini, Mrkajić je naveo da je protiv Zdenka Grabovca bila podignuta optužnica i raspisana potjernica, ali da je on pobjegao u Hrvatsku.
“Izjave su date Sudu BiH, bio je pušten da se brani sa slobode i pobjegao je, a on je mučio i ubijao ljude”, istakao je Mrkajić.
Mrkajić je dodao da srpski svjedoci nemaju novca da idu na suđenje u Sudu BiH optuženima za zločine počinjene na području Konjica, ali da se o tome malo zna.
“Ne tražimo ništa drugo nego da se priča o zločinima koji su se desili, a ovdje su se dešavale monstruozne stvari – klanja, mučenja, silovanja”, zaključio je Mrkajić.
Podsjećamo, tokom tri dana, od 25. do 27. maja 1992. godine, bošnjačke i hrvatske snage bacile su 26 tijela u jamu ispred pravoslavnog hrama u Bradini. U logorima su živote izgubila još 22 srpska civila, a za pet lica se i dalje traga.
Među 48 ubijenih Srba u Bradini najviše je članova porodice Kuljanin, a stradali su i Vujičići, Mrkajići, Žuže, Kureši, Gligorevići, Koprivice, Draganići i Živaci.
Preostalo srpsko stanovništvo protjerano je sa svojih ognjišta, njihova pokretna imovina opljačkana je, a kuće i crkva zapaljene. Prije rata u Bradini je bilo 280 srpskih kuća sa oko 1.200 stanovnika.
Za stravični zločin u Bradini još niko nije odgovarao, iako se pred Sudom BiH vodi dugotrajan proces protiv više pripadnika tadašnje takozvane Armije BiH i HVO-a u predmetu „Esad Ramić i ostali“, koji su optuženi za ubistva, mučenja i progon srpskog stanovništva u Bradini i okolini.
Jedan od optuženih za konkretna ubistva u Bradini bio je Miralem Macić, ali je postupak protiv njega obustavljen zbog smrti.
Takođe, za zločine u logorima Čelebići i Musala, gdje su bili zatvoreni Srbi iz Bradine, ranije je odgovaralo nekoliko lica pred Haškim tribunalom i domaćim sudovima.
Predstavnici udruženja žrtava i zvaničnici Republike Srpske često naglašavaju da glavni naredbodavci i većina direktnih izvršilaca masakra u Bradini, u kojem je ubijeno najmanje 48 civila, još nisu pravosnažno osuđeni.
MUP Republike Srpske ranije je podnio šest krivičnih prijava, odnosno izvještaja i dopuna protiv 18 identifikovanih lica za koja postoji osnovana sumnja da su od 25. do 26. maja 1992. godine u Bradini počinila jedno ili više krivičnih djela ratnog zločina.
Nakon istrage i prikupljenih dokaza, utvrđeno je da su pripadnici muslimanskih oružanih snaga planirali, organizovali i izvršili akciju u kojoj su Bradina i okolna sela uništeni i etnički očišćeni od srpskog stanovništva.
Prema istom izvoru, 25. maja 1992. godine u Bradini je ubijeno najmanje 38 identifikovanih srpskih žrtava, izvršeno je pet silovanja, dok je više stotina Srba protivpravno lišeno slobode i odvedeno u logore, najviše u Čelebiće.
Preostalo srpsko stanovništvo protjerano je sa ognjišta, njihova pokretna imovina opljačkana je, a kuće i crkva zapaljene.
Na taj način pripadnici muslimanskih oružanih formacija počinili su više krivičnih djela ratnog zločina protiv srpskog civilnog stanovništva, a dokazano je da se u slučaju Bradine i okolnih srpskih sela u opštini Konjic radi o udruženom zločinačkom poduhvatu, tvrdi policija Republike Srpske.
Preživjeli Srbi iz Bradine svake godine podsjećaju da su se tih strašnih dana „saplitali o leševe najmilijih“, kao i da je „komanda hrvatske i bošnjačke paravojske platila neka lica romske nacionalnosti koja su noge ubijenih vezivala konopcima, a potom ih konjima vukla do bagerom iskopane jame ispred pravoslavne crkve u centru sela“.
Hram Svetog Vaznesenja Hristovog u Bradini kod Konjica sagrađen je 1938. godine trudom i prilozima mještana, na čelu sa tadašnjim parohom Jovanom Slomovićem, porijeklom iz Čajniča.
Najveći ktitor bio je Vlad, odnosno Vladimir Olšanski, porijeklom Čeh, koji je bio inženjer na izgradnji željezničkog tunela u blizini hrama, te je davao materijal i mašine potrebne graditeljima.
Trudom nekadašnjih žitelja ovog mjesta, koji sada žive u izbjeglištvu, većinom u Srbiji i drugim mjestima BiH, dok neki žive i u inostranstvu, obnovljena je spoljašnjost hrama i postavljen novi krov, čime je spriječeno dalje propadanje.
Sveta liturgija služi se jednom godišnje, jer u Bradini više ne živi nijedan pravoslavac.
ZLOČINE NAD SRBIMA VRŠILI MUSLIMANI, HRVATI I MUDŽAHEDINI
Nakon početka ratnih sukoba, muslimani i Hrvati u Konjicu organizovano su činili zločine nad Srbima usmjerene na uništenje srpskog naroda na tom području, a ubistva Srba vršena su naročito u maju 1992. godine.
Prilikom napada na srpska sela Bradinu, Donje Selo, Blace i druga mjesta, pripadnici muslimanskih i hrvatskih vojnih jedinica masovno su ubijali Srbe koji nisu uspjeli da pobjegnu.
Na području cijele opštine Konjic, nakon početka posljednjeg rata, Srbi su ubijani tamo gdje su se zatekli, a mnogi su deportovani u logore „Čelebići“ i „Musala“, gdje su bili izloženi ponižavanju i teškom psihičkom i fizičkom mučenju, što se često završavalo smrtnim ishodom.
Ubijani su i starci, žene, djeca, bolesni i iznemogli. Neki srpski civili ubijani su klanjem, kao u vrijeme genocida u Drugom svjetskom ratu.
U zločinima nad Srbima učestvovali su i mudžahedini iz islamskih zemalja, koji su bili u sastavu muslimanskih vojnih jedinica.
Uprkos podacima o masovnim zločinima nad Srbima na području Konjica, postupak pred Haškim tribunalom ograničio se samo na četvoricu izvršilaca zločina — Zejnila Delalića, Zdravka Mucića Pavu, Hazima Delića i Esada Landžu zvanog Zenga — i to samo za ubistvo 13 Srba u jednom logoru.
OSAM NALOGODAVACA, 171 IZVRŠILAC ZLOČINA I 174 SRPSKE ŽRTVE
Kao glavni naredbodavci ubistava, progona i etničkog čišćenja Srba na području Konjica u izvještajima brojnih srpskih udruženja koja se bave istraživanjem ratnih zločina navode se Rusmir Hadžihuseinović, ljekar urolog, predsjednik SDA u Konjicu i predsjednik opštine, Jasmin Guska, veterinar, prvi sekretar SDA Konjic i šef policije, Safet Ćibo, ljekar ortoped, te Zejnel Delalić, privatni preduzetnik koji je živio u Njemačkoj i Austriji, komandant muslimanske vojske i jedan od glavnih sponzora SDA.
Na ovoj listi nalaze se i Zdravko Mucić, upravnik logora Čelebići i logora u sportskoj dvorani „Musala“ u Konjicu od 29. maja do 18. novembra 1992. godine, Hazem Delić, zamjenik upravnika logora „Čelebići“ i sportske dvorane „Musala“ u Konjicu, gdje je nakon odlaska Mucića postao komandant logora, ali i glavni naredbodavac i izvršilac mnogih ubistava i mučenja zatvorenika.
Na listi su i Ismet Hebibović zvani Broćeta, komandant logora „Musala“, te Esad Gačić, upravnik tog logora od 1994. do 1995. godine.
