Finska i Norveška zagovaraju aktivniju evropsku diplomatiju radi završetka rata u Ukrajini, uz razgovore o budućim odnosima s Rusijom, piše istraživač Metju Blekbern u analizi za Responsible Statecraft. Autor ocjenjuje da njihove poruke pokazuju razlike među evropskim liderima u pristupu pregovorima i najnovijoj američkoj mirovnoj inicijativi.
Šta predlažu Finska i Norveška?
Blekbern izdvaja sastanak u Oslu na kojem su učestvovali ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski, norveški premijer Jonas Gar Stere i finski predsjednik Aleksander Stub. Njihove poruke tumači kao pokušaj otvaranja prostora za pregovore, uz insistiranje da Evropa učestvuje u oblikovanju trajnog mira, navodi RSC.
Norveški ministar spoljnih poslova Espen Bart Ejde, prema članku, smatra da Evropljani, pošto preuzimaju finansiranje ukrajinskog otpora, treba da predvode i diplomatske napore. Kao mogući ishod opisuje demokratsku i nezavisnu Ukrajinu, povezanu s Evropskom unijom, koja bi zadržala približno 80 odsto prvobitne teritorije.
Ejde zagovara i prijedloge za poslijeratni bezbjednosni poredak, uključujući postepenu normalizaciju odnosa s Rusijom. Stubov pristup, zasnovan na realizmu koji uvažava vrijednosti, autor predstavlja kao poziv da se evropski principi povežu s ostvarivim diplomatskim ciljevima.
Zašto autor smatra da nastavak rata vodi iscrpljivanju?
Blekbern tvrdi da nijedna strana ne raspolaže resursima za odlučujuću pobjedu pod sopstvenim uslovima. Ofanzive, prema njegovoj ocjeni, donose ograničene rezultate uz rastuće gubitke.
Rusija se suočava s ekonomskim pritiscima i društvenim zamorom, dok Ukrajinu dodatno opterećuju nedostatak ljudstva, prinudna mobilizacija, razaranje infrastrukture i zavisnost od strane pomoći.
Autor ukazuje i na evropske budžetske probleme, sporove oko korišćenja zamrznute ruske imovine i zavisnost od američkog naoružanja i obavještajne podrške. Ocjenjuje da intenzivniji ukrajinski napadi duboko unutar Rusije nisu primorali Vladimira Putina da prihvati prekid vatre, dok evropski odgovor ostaje pretežno reaktivan.
Zbog čega evropski lideri različito gledaju na pregovore?
Visoka predstavnica EU Kaja Kalas upozorava da pritisak treba usmjeriti na Rusiju, umjesto na Ukrajinu radi prihvatanja nepovoljnih uslova. Zelenski, prema članku, ruske napade na civile navodi kao pokazatelj da Moskva nema iskrenu namjeru da postigne mir.
Danska premijerka Mete Frederiksen upozorava na mogućnost širenja ruske prijetnje ako Ukrajina bude poražena.
Blekbern priznaje zabrinutost da bi neutralnost Ukrajine i ograničavanje njenih oružanih snaga mogli ojačati ruski uticaj. Ipak, smatra da odbacivanje kompromisa nosi rizik daljeg razaranja zemlje.
Stubovu poruku prenosi riječima: “Mir zahtijeva strpljenje. Ali, nažalost, rat ne čeka.”
Kakav diplomatski put vidi Blekbern?
Autor zagovara povratak razgovorima o ključnim kompromisima. Američko-ruski plan od 28 tačaka iz 2025. predstavlja kao osnovu koju ne treba automatski poistovjećivati s ukrajinskom kapitulacijom, navodeći evropsku integraciju, obnovu i očuvanje značajnih ukrajinskih odbrambenih kapaciteta.
Članak prenosi i navode Zelenskog o saglasnosti Ukrajine, Rusije i SAD za trilateralni samit u novembru, kao i oprezno pozitivan odgovor Dmitrija Peskova na mogućnost da Stub predstavlja Evropu.
Blekbernov zaključak je da inicijativa Finske i Norveške otvara diplomatski prostor, ali da njen domet zavisi od spremnosti ostalih evropskih vlada da usaglase predstavnika i podrže pregovore. Nezavisne novine
