Na današnji dan, prije tačno 49 godina, 18. januara 1977. godine, srušio se avion na letu Beograd – Sarajevo, a u toj nesreći život je izgubio Džemal Bijedić, koji je obavljao funkciju predsjednika Saveznog izvršnog vijeća.
Bijedić je bio pravnik i učesnik Narodnooslobodilačke borbe. Bio je društveno-politički radnik SFR Jugoslavije i SR Bosne i Hercegovine te nosilac ordena junaka socijalističkog rada. U periodu od 1971. do 1977. godine obavljao je funkciju predsjednika Saveznog izvršnog vijeća.
Bijedić je rođen 22. aprila 1917. godine u Mostaru. Poticao je iz ugledne trgovačke porodice Bajram-age Bijedića, koja se 1915. godine doselila iz Gacka u Mostar. Imao je tek nešto više od godinu dana kada mu je 1919. godine otac Adem umro od španskog gripa. Tada je svu brigu o porodici preuzela njegova majka Zafira, uz pomoć strica Bećira.
Osnovnu školu završio je u rodnom mjestu, a Pravni fakultet u Beogradu.
Kao gimnazijalac bio je član muslimanskog društva Gajret te je postao simpatizer revolucionarnog omladinskog pokreta, kojem se priključio tokom studija u Beogradu. U oktobru 1938. godine u Beogradu je primljen u članstvo Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ), a u decembru 1939. godine u Mostaru u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ). U periodu od 1940. do 1941. godine bio je sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za Hercegovinu. Kao član KPJ u Mostaru je hapšen četiri puta.
Nakon Drugog svjetskog rata Bijedić je bio pomoćnik ministra unutrašnjih poslova Vlade NR Bosne i Hercegovine, potom je 1948. godine imenovan za načelnika Uprave za agitaciju i propagandu Centralnog komiteta KP BiH. Obavljao je i dužnost sekretara Oblasnog komiteta KPJ za Hercegovinu, bio je član Izvršnog vijeća SR Bosne i Hercegovine, predsjednik Republičkog vijeća, predsjednik Skupštine SR BiH, te predsjednik Saveznog izvršnog vijeća od 1971. godine.
Tragično je preminuo 18. januara 1977. godine u avionskoj nesreći na letu za Sarajevo, nakon što je u Beogradu ispratio Josipa Broza Tita na put u Libiju. U nesreći je poginula i njegova supruga Razija. Iza sebe su ostavili troje djece: Dragana, Azru i Milenka.
Odmah po saznanju o tragediji predsjednik Tito se vratio u zemlju i prisustvovao njegovoj sahrani u Sarajevu. Na čelu Saveznog izvršnog vijeća naslijedio ga je Veselin Đuranović. Iste godine, kada je Bijedić poginuo, u Mostaru je osnovan univerzitet koji je ponio njegovo ime.
Ujak Džemala Bijedića vjerovao je da je Džemal ubijen. Posljednji put se, kako je naveo, s Džemalom sastao tri mjeseca prije smrti, 23. oktobra 1976. godine, u vikendici u Trnovu, kod Sarajeva.
– Govorio mi je na uho: „Bahrice, puno znam, ubiće me.“ Govorio je da je Tito izolovan, da je blokiran od supruge Jovanke i da se do njega ne može doći. Govorio mi je o vrhovima JNA. Bez sumnje, on je predosjećao smrt – naveo je Bahrudin Bijedić, nekadašnji konzul SFRJ.
Istakao je da takvi slučajevi ne mogu zastarjeti i da bi trebalo obnoviti istragu i izvršiti rekonstrukciju, po uzoru na slučajeve smrti palestinskog lidera Jasera Arafata ili bivšeg turskog premijera Turguta Ozala.
Kako je pao avion i zašto je sve sumnjivo
Džemal Bijedić je u jutarnjim satima 18. januara 1977. godine sa Batajničkog aerodroma, nakon što je ispratio Josipa Broza Tita na službeni put u Libiju i Egipat, avionom poletio prema Sarajevu, gdje je trebalo da učestvuje na sjednici Centralnog komiteta SK Bosne i Hercegovine.
Međutim, avion nikada nije stigao do Sarajeva. Kobno je bilo brdo Inač iznad Kreševa. Zajedno s Džemalom poginuli su njegova supruga Razija, pilot Stevan Leka, Murat Hanić, podsekretar u Bijedićevom kabinetu dr. Smajo Hrle, aviomehaničar Ilija Jevđenović, lični pratilac Zijad Alikalfić i domaćica u rezidenciji predsjednika SIV-a Anđela Muzička.
S obzirom na to da je Bijedić bio jedna od ključnih figura jugoslovenske politike i predsjednik Savezne vlade, sprovedena je detaljna istraga Komisije za ispitivanje uzroka avionske nesreće, na čijem čelu je bio Boško Dimitrijević.
U završnom izvještaju komisija je zaključila da je glavni uzrok udara aviona u greben planine Inač bila brzina aviona. Greben u koji je avion udario visok je 1.366,3 metra, što je 280 metara niže od minimalno propisane visine za taj sektor u proceduri prilaza i slijetanja na sarajevski aerodrom.
Teorije zavjere
Postoji više različitih teorija zavjere. Jedna od njih tvrdi da je visinomjer aviona prije polijetanja sa Batajničkog aerodroma namjerno podešen tako da pokazuje veću visinu od stvarne. To je, bez obzira na maglu i brzinu, bilo dovoljno da dođe do nesreće. Avion je zbog toga napravio zaokret iznad radio-fara na Crepoljskom na oko 20 metara nižoj visini od dozvoljene, što je moglo dovesti do udara u vrh brda Inač.
Drugi smatraju da Džemala Bijedića određeni krugovi u Beogradu i JNA nisu podnosili te da su ga željeli ukloniti jer su u njemu vidjeli mogućeg Titovog nasljednika.
