Povodom učestalih polemika i različitih tumačenja u javnosti o delegiranju usluga u vazdušnoj plovidbi, razgovarali smo s direktorom BHANSA-e Davorinom Primorcem. U intervjuu pojašnjava šta ovaj model u praksi znači za Bosnu i Hercegovinu, da li utiče na suverenitet nad vazdušnim prostorom, te zašto se primjenjuje. Takođe govori o pravnom osnovu, finansijskim efektima i primjerima koji pokazuju da je riječ o standardnoj i široko prihvaćenoj praksi u organizaciji vazdušnog saobraćaja.
„Delegiranje kontrole vazdušnog saobraćaja nije nikakav izuzetak niti presedan, već uobičajena praksa širom Evrope i svijeta, posebno u složenim i međusobno isprepletenim vazdušnim prostorima,“ ističe direktor BHANSA-e Davorin Primorac. „U određenim dijelovima vazdušnog prostora, iz operativnih i sigurnosnih razloga, usluge može privremeno pružati drugi certificirani provajder. Ovakav model omogućava bolju organizaciju i protok vazdušnog saobraćaja, smanjuje kašnjenja i povećava ukupni kapacitet.“
BiH ovaj model ne primjenjuje izolovano, već kao dio šireg evropskog sistema. Kao članica Funkcionalnog vazdušnog bloka Centralne Evrope (FAB CE), zajedno sa Hrvatskom, Slovenijom, Mađarskom, Austrijom, Češkom i Slovačkom, BiH učestvuje u mreži u kojoj države međusobno delegiraju pružanje usluga u pojedinim dijelovima svojih vazdušnih prostora. Trenutno postoji 22 takva slučaja između članica, a isti princip primjenjuje se i u sjeverozapadnom dijelu vazdušnog prostora BiH.
„Ono što želim posebno naglasiti jeste da BiH ni u jednom trenutku ne gubi kontrolu nad svojim vazdušnim prostorom,“ naglašava Primorac. „Suverenitet države je potpun i neupitan. Delegiranje je isključivo tehničko rješenje u funkciji sigurnijeg i efikasnijeg upravljanja vazdušnim saobraćajem.“
Ovakva organizacija rezultat je dugogodišnjeg i planskog rada, a ne ad hoc odluka. „Rješenja su zasnovana na stručnim studijama i simulacijama koje su rađene uz podršku međunarodnih institucija, uključujući EUROCONTROL,“ kaže Primorac. „Još 2008. godine provedene su simulacije u realnom vremenu koje su jasno pokazale koji model organizacije najbolje odgovara kapacitetima i sigurnosnim zahtjevima BiH.“
Model delegiranja ima i jasan pravni temelj. Primorac podsjeća da se delegiranje u predmetnom dijelu vazdušnog prostora BiH zasniva na međunarodnom sporazumu između BiH i Republike Hrvatske, koji je prošao sve propisane procedure – usvojen je kroz institucionalni okvir BiH, potvrđen na nivou Savjeta ministara i Predsjedništva BiH, te se provodi u skladu s važećim međunarodnim standardima.
Važno je naglasiti i finansijski aspekt. „Delegiranje dijela usluga ne znači gubitak prihoda za BHANSA-u,“ pojašnjava Primorac. „U skladu s evropskim pravilima, prihodi od rutnih naknada vezani su za priznate troškove, što znači da BHANSA i u ovom modelu ostvaruje puni dozvoljeni prihod.“
Slični modeli već godinama funkcionišu širom Evrope i svijeta. Centar oblasne kontrole MUAC u Maastrichtu upravlja gornjim vazdušnim prostorom više država istovremeno, dok Švicarska i Francuska međusobno delegiraju dijelove vazdušnog prostora radi veće efikasnosti. Austrija i susjedne zemlje koriste fleksibilne modele u pograničnim područjima, a skandinavske države razvile su visoko integrisane sisteme upravljanja. Posebno je zanimljiv primjer Finske i Estonije, gdje su sektori organizovani prema tokovima saobraćaja, a upravljanje se po potrebi prenosi između centara u Helsinkiju i Talinu.
Razvoj sistema upravljanja vazdušnim saobraćajem u BiH odvija se postepeno i odgovorno, uz kontinuisano jačanje kapaciteta i fokus na sigurnost.
„Naš posao je da osiguramo da vazdušni prostor BiH funkcioniše sigurno i bez zastoja, da bude stabilan i pouzdan za sve koji ga koriste i to je ono na čemu svakodnevno radimo,“ zaključuje direktor BHANSA-e Davorin Primorac.
BiznisInfo
