Nikola Tesla, genijalni inovator čiji su izumi preobratili čovječanstvo, rođen je prije tačno 170 godina, 10. jula 1856. godine.
Vizionar i ćudljivi samotnjak, Tesla je svijetu podario oko 300 patenata, a bez pojedinih od njih savremena civilizacija bila bi nezamisliva.
-Porijeklo i djetinjstvo u Smiljanu
Tesla je rođen u Smiljanu, u Lici, koja se tada nalazila u sastavu Vojne krajine Austrijskog carstva, a danas je dio Hrvatske.
Njegov otac Milutin Tesla bio je sveštenik Srpske crkve, odnosno Karlovačke mitropolije. Majka Georgina – Đuka Tesla poticala je takođe iz svešteničke porodice; bila je kćerka prote Nikole Mandića i Sofije, rođene Budisavljević. Nikola je bio četvrto od petoro djece u porodici.
Milutin Tesla je prije pravoslavne bogoslovije u Plaškom završio austrijsku vojnu školu. Kao sveštenik služio je kod Gračaca, a potom u Senju, gdje se teško živjelo jer je srpska zajednica bila malobrojna. Nakon toga dobio je parohiju u Smiljanu, nedaleko od Gospića, u središtu Like.
Nikola Tesla rođen je 28. juna po julijanskom kalendaru, koji koristi Srpska pravoslavna crkva, odnosno 10. jula po gregorijanskom kalendaru.
-Biblioteka u porodičnoj kući
Decenijama kasnije Tesla se sjećao zavidne biblioteke koja je postojala u roditeljskoj kući. Njegov otac, osim svešteničke službe, bavio se i publicistikom i bio saradnik pojedinih beogradskih i novosadskih listova, najčešće pod pseudonimom Rodoljub Pravičić.
‘Školovanje u Gospiću, Rakovcu, Gracu i Pragu
Nikola Tesla školovao se u Smiljanu, Gospiću i Rakovcu. Studirao je na Politehnici u Gracu, a kasnije je pokušao da nastavi studije u Pragu, ali ih nije priveo kraju.
S jedne strane, vjerovatno je bio razočaran onim što je tadašnje visoko školstvo nudilo, a s druge su ga pratile materijalne nedaće. Stipendije na koje je računao nije dobio, a očeva smrt u aprilu 1879. godine dodatno je otežala situaciju. Ometala su ga i široka, razuđena interesovanja. Pomno je pratio književnu produkciju, što ga nikada nije napustilo. Decenijama kasnije, desetak univerziteta dodijelilo mu je počasna zvanja doktora nauka.
-Rad u Evropi i odlazak u Ameriku
Tesla je radio u Mariboru, Budimpešti, Parizu od 1882. godine, a potom i u Strazburu, koji je tada bio u sastavu Njemačke. Odatle se 1884. godine preselio u Sjedinjene Američke Države.
U Parizu je radio za kompaniju Tomasa Edisona, čuvenog inovatora i uspješnog preduzetnika. Vjerovao je da će u okrilju Edisonove kompanije moći da ostvari ideje koje su ga zaokupljale. U SAD je doputovao sa Edisonovim preporukama.
Nije nepoznato da je ideju o polifaznoj električnoj energiji, svojoj ključnoj inovaciji, Tesla imao još u Budimpešti.
-Osnivanje kompanije i najznačajniji patenti
U Njujorku je 1885. godine osnovao preduzeće „Tesla Arc & Light Co.“, sa kojim je započeo realizaciju svojih inovacija.
Od 1887. do 1890. godine prijavio je svoje najpoznatije patente iz oblasti polifaznih naizmjeničnih struja, generatora i motora. Pronalaske je javnosti predstavljao najviše u Američkom institutu elektroinženjera.
-U tom periodu Tesla je objelodanio:
obrtno magnetno polje,
indukcioni motor,
generator,
transformator,
fenomen elektromagnetne rezonance,
niz izuma na kojima će se temeljiti kasniji razvoj elektrotehnike.
-Sukob sa Edisonom
Potom je izbio težak sukob sa Edisonom. Tomas Alva Edison, koji je tada uživao ogroman ugled, razvio je mrežu zasnovanu na korišćenju jednosmjerne električne energije i u nju uložio velika sredstva.
Teslina inovacija, zasnovana na polifaznoj naizmjeničnoj struji, ugrozila je temelje Edisonove kompanije i dovela do čuvenog „rata struja“.
-Vestinghaus i Nijagarini vodopadi
Iz teške situacije Teslu je izvukao Džordž Vestinghaus, koji mu je obezbijedio sredstva neophodna za realizaciju zamišljenog. Kompanija Westinghouse otkupila je prvih sedam Teslinih patenata iz oblasti polifaznih struja.
Od 1888. godine Tesla je sa stručnjacima Vestinghausa u Pitsburgu radio na praktičnom ostvarenju svojih patenata. Tokom tog perioda pripremana je izgradnja prve velike centrale na Nijagarinim vodopadima po Teslinom polifaznom sistemu.
Elektrana je puštena u redovan rad 15. novembra 1896. godine i snabdijevala je grad Bafalo električnom energijom.
Kada se Vestinghaus kasnije našao u finansijskim nevoljama, Tesla se odrekao procenta koji mu je pripadao po ugovoru, čime je spasio kompaniju svog dobrotvora. Sam Tesla nikada nije uspio značajno da se obogati svojim izumima.
-Radio, bežična telegrafija i radar
Nakon toga posvetio se istraživanjima visokih frekvencija, rendgenskih zraka, inovacijama koje će omogućiti radio-sisteme, razvoju radio-tehnike, bežične telegrafije i tehnologijama koje će kasnije dovesti do razvoja radara.
Vrhovni sud SAD je 1943. godine posthumno Tesli priznao patent 645.576, čime je uvažena činjenica da je bio pionir radio-tehnike, o čemu je postojao spor sa Guljelmom Markonijem.
-Kolorado Springs i Vordenklif
Od 1899. godine Tesla je uglavnom živio i radio u laboratorijama u Kolorado Springsu i Vordenklifu.
-Posjeta Srbiji 1892. godine
Tokom boravka u Evropi 1892. godine držao je predavanja u Londonu i Parizu, a zatim se uputio u Liku, jer mu je majka bila na samrti.
Prvih dana juna te godine doputovao je u Srbiju, gdje je svečano dočekan. U Beogradu ga je primio kralj Aleksandar Obrenović.
-Posljednje godine života
Čovjek koji je svojim izumima neizmerno zadužio čovječanstvo ovaj svijet je napustio usamljen i siromašan. Tome je, izvjesno, doprinijela i činjenica da je često doživljavan kao osobennjak, sa brojnim navikama i fiksacijama, posebno kada je riječ o higijeni i pojedinim brojevima.
Bio je dosljedan vegetarijanac, a posljednjih godina života najdraže društvo bili su mu golubovi.
Glavni, ako ne i jedini prihod kojim je raspolagao bila je penzija koju mu je dodijelila Kraljevina Jugoslavija. Živio je u apartmanu 3327, na 33. spratu hotela „Njujorker“.
-Smrt Nikole Tesle
Nikola Tesla umro je 7. januara 1943. godine u 22.30 časova, a prema zvaničnom nalazu uzrok smrti bila je srčana tromboza.
Po sopstvenoj želji ispraćen je uz kompoziciju „Ave Marija“ Franca Šuberta i pjesmu „Tamo daleko“, uz violinsku pratnju Zlatka Balokovića.
Njujorški gradonačelnik Fjorelo La Gvardija tada je rekao:
„Ono što je stvorio veliko je i, kako vrijeme prolazi, postaće još veće.“
-Teslina zaostavština
Nakon što je sud u SAD za jedinog nasljednika proglasio Savu Kosanovića, Teslinog sestrića i jugoslovenskog diplomatu, Teslina zaostavština dopremljena je u Beograd pedesetih godina prošlog vijeka.
1956. godine jedinica magnetne indukcije nazvana je tesla.
2003. godine Teslina zaostavština uvrštena je u UNESKO-v registar „Pamćenje svijeta“.
2010. godine Vlada Srbije odlučila je da se 10. jul obilježava kao Dan nauke u Srbiji.
Nikola Tesla ostao je jedna od najvećih ličnosti u istoriji nauke. Njegovi izumi postavili su temelje savremenog elektroenergetskog sistema, a njegove ideje nastavljaju da inspirišu naučnike, inženjere i vizionare širom svijeta.
