Žak Širak, bivši predsjednik Francuske preminuo je jutros u 86-oj godini. Širak je bio šef države od 1995. do 2007. godine, a posljednje godine njegove vladavine obilježili su korupcijski skandali.
Širak je bio na čelu zemlje u vrijeme kada su bjesneli ratovi na Balkanu i žestoko je kritikovao politiku Slobodana Miloševića. On je bio jedan od prvih stranih lidera koji se zalagao za bombardovanje Jugoslavije 1999. godine u kojem je poginuo veliki broj civila i pričinjena je velika materijalna šteta.
Širak je imao i jednu od glavnih uloga u vođenju sastanka u Rambujeu koji je imao za cilj okončanje sukoba na Kosovu.
On je, takođe, i prvi predsjednik jedne zemlje-članice EU i NATO, koji je poslije NATO agresije posjetio SRJ. Tada je u Beograd donio i jedan zahtjev, a on se ticao saradnje sa Haškim tribunalom i isporučivanja osumnjičenih ratnih zločinaca.
Rambuje
Početku konferencije prethodili su mjeseci diplomatski sastanaka, nakon kojih je uslijedilo objavljivanje predloga mirovnog sporazuma, na čiji su sadržaj ozbiljne primedbe imale obje strane – vlast u Beogradu i kosovski Albanci.
Ceremoniji otvaranja su, osim delegacija Srbije i kosovskih Albanaca, prisustvovali i kopredsednici konferencije Iber Vedrin i Robin Kuk kao posrednici, a skup je zvanično otvorio Žak Širak, tadašnji francuski predsjednik.
– Pozivam vas da omogućite da snage života trijumfuju nad silama zla. Svijet vas posmatra i čeka. Rijetki su momenti kada je istorija u rukama samo nekoliko ljudi. To je slučaj danas kada ste zauzeli mjesta za ovim pregovaračkim stolom – rekao je tada Širak.
Prema opštoj ocjeni, ambiciozno zamišljena i pompezno najavljena mirovna konferencija u Rambujeu, bila je zakazana prerano i bez adekvatne pripreme, i unapred osuđena na neuspeh.
Bombardovanje 1999.
Epilog je poznat – posle 17 dana pregovori su propali, a 24. marta 1999. godine je započelo NATO bombardovanje Savezne republike Jugoslavije.
Odluka o bombardovanju Srbije i Crne Gore donijeta je, prvi put u istoriji, bez odobrenja Savjeta bezbjednosti UN.
Međutim, veruje se da je bombardovanje moglo da ima i veće psoljedice, makar u Beogradu, da nije upravo Širak stavio veto na bombardovanje beogradskih mostova. To je rekao i Žan-Pjer Verne, njegov nekadašnji saradnik kada je dao intervju za srpske medije.
– Čak i za vrijeme NATO bombardovanja, kada smo morali da se priključimo akciji alijanse, francuski avioni su samo letjeli nad Srbijom i probijali zvučni zid, ali meni nije poznat slučaj da su bacali bombe. Takođe, predsjednik Žak Širak je tada stavio veto na bombardovanje Pančevačkog mosta – rekao je Verne.
Posjeta Srbiji
Ipak, Širak je postao i jedan od prvih stranih državljana koji je posjetio Jugoslaviju nakon pada režima Slobodana Miloševića.
On je u okviru prvog predsjedničkog mandata, 2001, boravio u Beogradu gdje je otvorio obnovljeni Francuski kulturni centar demoliran u danima NATO bombardovanja.
U Beogradu je boravio na poziv tadašnjeg predsjednika SRJ Vojislava Koštunice u dvodnevnu zvaničnu posetu.
Takođe, prva Koštuničina posjeta inostranstvu posle petooktobarskih promjena 2000. bila je upravo Francuskoj, početkom 2001. na poziv Širaka.
Tokom posete Beogradu rekao je da “Jugoslavija mora da se vrati na mjesto koje je očigledno njeno – mjesto u evropskoj porodici”.
On se tada susreo i s tadašnjim premijerom Zoranom Đinđićem, tadašnjim potpredsjednikom Vlade Srbije i predsjednikom Koordinacionog centra za Kosovo i Metohiju Nebojšom Čovićem, kao i predsjednikom Crne Gore Milom Đukanovićem.
Radomir Diklić, bivši ambasador Srbije u Francuskoj, za “Blic” je prije julske posjete francuskog predsjednika Emanuela Makrona opisao okolnosti koje su pratile dolazak Širaka.
– Demokratske promjene krajem 2000. godine učinile su da tadašnja Jugoslavija bude veoma popularna u međunarodnoj zajednici i, čini mi se, posebno u Francuskoj. Podsjećam da je predsjednik Koštunica već posle dva mjeseca od promjena, u decembru 2000, bio u posjeti Francuskoj. Već to pokazuje da je Francuska tada pokazivala ogromnu političku i ekonomsku zainteresovanost za region u cjelini, a posebno za SRJ. Širakova posjeta je bila izrazito politička. Razgovaralo se o stanju u regionu, demokratizaciji Srbije, hapšenju ratnih zločinaca i izručivanju Hagu… Važno mjesto su imale teme u vezi sa približavanjem EU kao uvođenje bezviznog režima za naše građane. Predsjednik Širak je obećao svaku pomoć Francuske gdje god mi to budemo tražili – kaže Diklić i dodaje da je “Širakova posjeta Beogradu u francuskoj javnosti bila praćena veoma velikim publicitetom, uz naglašene simpatije za tadašnju vlast u Beogradu”.
