Hrvatsko narodno kazalište u Mostaru ponovo se oglasilo povodom fetve mostarskog muftije Salema ef. Dedovića i njenog korišćenja u sudskom postupku koji je Grad Mostar pokrenuo protiv HNK Mostar, tvrdeći da se od predstavnika javne vlasti traži da sadržaj fetve prihvate kao obavezujući.
„Parafrazirajući staru narodnu poslovicu, iz pozicije tuženog, zahtjev naveden u podnesku i fetvi – da tužilac i sudija u predmetnom postupku prihvate sadržaj fetve kao obavezujući – slikovito bi se mogao izraziti sloganom: ‘muftija te fetvom tuži, muftija ti fetvom sudi’“, naveli su iz HNK Mostar.
Podrška Vakufskoj direkciji
Iz Kazališta podsjećaju da je Vakufska direkcija Islamske zajednice Bosne i Hercegovine podržala aktivnosti Muftijstva mostarskog u vezi sa, kako navode, „povratom, zaštitom i očuvanjem Lakišića harema u Mostaru“.
Navode i da je Vakufska direkcija podržala fetvu muftije Dedovića koju je punomoćnik Muftijstva mostarskog, advokat Adil Lozo, u okviru sudskog postupka koji je Grad Mostar, zastupan po javnom pravobraniocu Almiru Mujkanoviću, pokrenuo protiv Hrvatskog narodnog kazališta u Mostaru, predložio sudu kao dokaz na strani tužioca, odnosno Grada Mostara.
HNK Mostar takođe tvrdi da je Muftijstvo mostarsko u tom sudskom postupku dobilo status umješača na strani Grada Mostara „uprkos tome što ničim nije dokazalo da ima pravni interes u ovom postupku“.
„Kako se i zašto to dogodilo, posebna je priča o kojoj ćemo pisati nekom drugom prilikom“, poručili su.
Iz HNK-a potom ističu da je Vakufska direkcija IZ BiH podržala fetvu muftije Dedovića u kojoj se tvrdi da je „javna vlast u obavezi da prihvati tumačenje iz ove fetve kao obavezujuće“.
Podsjećaju i na sadržaj podneska advokata Loze, u kojem, prema njihovim navodima, stoji: „ovlašćeno tijelo Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini izdalo fetvu (pravno stanovište) kao obavezujući akt za predstavnike organa javne vlasti“.
„Muftija te fetvom tuži, muftija ti fetvom sudi“
HNK Mostar navodi da su tužilac Almir Mujkanović i sudija Nedim Kurbegović, koji vodi postupak, predstavnici javne vlasti, te zaključuje da fetva muftije Dedovića i podnesak advokata Loze od njih traže da tumačenje iz fetve prihvate kao obavezujuće.
„Parafrazirajući staru narodnu poslovicu, iz pozicije tuženog, ovaj bi se zahtjev slikovito mogao izraziti sloganom ‘muftija te fetvom tuži, muftija ti fetvom sudi’“, navodi se u saopštenju.
Iz Kazališta prijedlog da fetva takvog sadržaja dobije status pravno valjanog dokaza u sudskom postupku pred Opštinskim sudom u Mostaru karakterišu kao pokušaj da se islamske vjerske i pravne norme, odnosno šerijatska tumačenja, postave iznad Ustava i zakona Bosne i Hercegovine.
„Prijedlog da fetva ovakvog sadržaja dobije status pravno valjanog dokaza u sudskom procesu na Opštinskom sudu u Mostaru stoga se može okarakterisati kao pokušaj da se islamske vjerske i pravne norme, odnosno šerijatska tumačenja, postave iznad Ustava i zakona ove države, ili, pojednostavljeno rečeno, kao pokušaj uvođenja šerijata u BiH“, tvrde iz HNK-a.
Kako će tužilac Mujkanović i sudija Kurbegović reagovati na fetvu, navode, drugo je pitanje.
„Kakva god bila njihova reakcija, ostaje činjenica da je advokat Lozo predložio sudiji Kurbegoviću da fetvu muftije Dedovića – u kojoj se tvrdi da je ‘javna vlast u obavezi da prihvati tumačenje iz ove fetve kao obavezujuće’ – prihvati kao pravno mjerodavan dokazni materijal“, stoji u saopštenju.
Traže opoziv fetve
HNK Mostar tvrdi da je podneskom advokata Loze fetva dobila status javnog i pravnog dokumenta.
„Ako je Opštinski sud u Mostaru i odbije kao dokaz, ona i dalje ostaje kao potencijalno obavezujući dokument za muslimane koji su prirodom posla obavezni preduzimati radnje i donositi odluke o statusu zemljišta i lokaliteta koji fetva naziva Lakišića harem, ili pak o pravnom statusu zgrade HNK Mostar“, navode.
Iz Kazališta potom postavljaju pitanje kako utvrditi da li je neki predstavnik vlasti ili državni službenik islamske vjeroispovijesti odluku donio isključivo na osnovu Ustava i zakona ili pod uticajem fetve.
„Ako se ova fetva ne opozove, kako ćemo znati da li je određeni vijećnik, ministar, pravobranilac, tužilac, sudija, urbanista, inspektor ili bilo koji drugi državni službenik islamske vjeroispovijesti donio odluku isključivo na osnovu Ustava, zakona i zakonskih procedura, a ne pod uticajem ili pritiskom fetve svoje vjerske zajednice?“, pitaju iz HNK-a.
Dodaju da bi, prema njihovom stavu, muftija Dedović trebalo da opozove fetvu i javno se izvini zbog njenog donošenja.
„Stoga bi, umjesto da optužuju medije i dodatno se kompromituju raznim podrškama, muftiji Dedoviću bilo najpametnije da opozove fetvu i javno se izvini za njeno donošenje“, navodi se.
Omerbegović i Skelić o fetvi
U saopštenju HNK Mostar navode se i dvije javne reakcije na podnesak i fetvu – Damira Omerbegovića, objavljene na Facebooku, i Dženana Skelića, objavljene na portalu VBR.
„Niko ozbiljan ne misli da je Salem Dedović zaista preko noći uveo šerijat u Bosnu i Hercegovinu. Ali veliki problem jeste to što je njegova fetva otišla dovoljno daleko da se takav naslov uopšte može i napisati. Fetva nije zakon, sud je ne mora slijediti i muftija nema nikakvu vlast nad državnim institucijama, ali zato ne treba ni bježati od onoga što u dokumentu zaista piše. Javnim vlastima se tamo poručuje da tumačenje iz fetve moraju prihvatiti kao obavezujuće, dok se muslimanima na odgovornim političkim i društvenim funkcijama nameće vjerska dužnost da rade na ostvarivanju njenog cilja. To je već vrlo ozbiljan izlazak iz prostora vjerskog savjeta i ulazak u prostor javne vlasti“, napisao je Omerbegović, prenosi HNK.
U saopštenju prenose i Skelićevu reakciju:
„Kada istorija bude sudila o tranzicionom posrtanju Bosne i Hercegovine na njenom putu prema modernom evropskom društvu, potez mostarskog muftije Salema ef. Dedovića mogao bi ostati zabilježen kao trenutak u kojem su maske definitivno pale. Slanje fetve Opštinskom sudu u Mostaru sa eksplicitnim zahtjevom da državna tijela ne nameću vlastita tumačenja, već da vjerski dekret prihvate kao obavezujući, ne predstavlja samo pravni presedan. To je direktan juriš na ustavni poredak, otvoreno brisanje granica između sakralnog i svjetovnog te opasan uvod u institucionalnu anarhiju.“
Podsjetili na harem Kapetanovina
HNK Mostar u nastavku saopštenja ponovo otvara i pitanje nekadašnjeg harema Kapetanovina.
Navode da su u prethodnom saopštenju pitali Muftijstvo odnosi li se fetva i na taj harem, ali da odgovor nisu dobili.
Istovremeno su ponovo uputili na tekst dr Ibrahima Kajana „Zov nepospremljenih kostiju“, objavljen 2. februara 2015. godine, iz kojeg prenose opis rušenja harema Kapetanovina i navode o pronalasku ljudskih kostiju tokom radova.
HNK Mostar u završnom dijelu saopštenja optužuje Muftijstvo za selektivan odnos prema Lakišića haremu i haremu Kapetanovina.
„Selektivnost, licemjerje i beskrupuloznost Muftijstva najjasnije se mogu vidjeti na primjeru njihovog odnosa prema ‘starom muslimanskom groblju uz cestu za Ljubuški’, kojeg oni prema potrebi nazivaju Lakišića harem, i haremu Kapetanovina“, navode.
Iz Kazališta tvrde da je Muftijstvo mostarsko 2025. godine izdalo fetvu za harem za koji HNK navodi da je propisno ekshumiran prije 142 godine i na kojem je, uz saglasnost tadašnjeg Gradskog vijeća i gradonačelnika Mostara Muhamed-bega Alajbegovića, izgrađen prvi gradski javni željeznički kolodvor.
Istovremeno tvrde da fetva nije izdata za harem u Starom gradu za koji navode da nije ekshumiran, te da su 2004. godine bageri na tom prostoru lomili kosti, dok su nišani utovarivani na kamione i odvoženi na smetlište.
Dodaju da je na tom prostoru 2016. godine izgrađen veliki privatni stambeno-poslovni kompleks, pri čemu su, prema tvrdnjama HNK-a, betonirani prostor nekadašnjeg harema i srušeni istorijski zidovi, odnosno bedemi Starog grada Mostara.
„Pametnom dosta“, zaključili su iz Hrvatskog narodnog kazališta u Mostaru.
Hronologija
Podsjetimo, Medžlis Islamske zajednice Mostar u septembru 2025. godine izdao je fetvu povodom izgradnje zgrade Hrvatskog narodnog kazališta, navodeći da je riječ o obavezujućem aktu za organe javne vlasti.
Dokument, koji je upućen Opštinskom sudu u Mostaru, ali i važnijim stranim institucijama u Bosni i Hercegovini, advokatska kancelarija uvrstila je kao podnesak u okviru sudskog predmeta koji je pokrenut zbog izgradnje zgrade Kazališta.
U fetvi mostarskog muftije navodi se da je obaveza svim muslimanima, „pogotovo onim na odgovornim društveno-političkim i vjerskim funkcijama da ulože sve napore da se ishodi pravedno rješenje za vakuf, da se uđe u posjed onoga što je oteto ili da se do isteka zemaljskog vremena nikada ne odustane od traženja pravične naknade i obeštećenja“.
U fetvi, koju potpisuje mostarski muftija Salem ef. Dedović, javnim vlastima se poručuje da ne nameću svoja tumačenja te da su u obavezi „da prihvate tumačenja iz ove fetve kao obavezujuće za sve koji namjeravaju donositi odluke“.
Vakufska direkcija IZ BiH stala je iza Muftijstva i Medžlisa Mostar, poručivši da Lakišića harem smatra prostorom sakralnog karaktera koji je, prema njihovim tvrdnjama, oduzet Islamskoj zajednici.
Uslijedile su i političke reakcije. Harun Kurtović iz SDA odbacio je tvrdnje o „uvođenju šerijata“, poručivši da fetva ne mijenja pravni poredak BiH i da je takva interpretacija politička konstrukcija.
Vedran Škobić je u ovom slučaju zauzeo stav da fetva ne može imati pravni učinak prema državnim institucijama. Naveo je da vjerske zajednice nisu organi javne vlasti te da njihovi akti ne mogu zamijeniti ili derogirati Ustav, zakone i odluke nadležnih tijela.
Prema njegovom tumačenju, fetva važi unutar unutrašnjeg normativnog poretka Islamske zajednice, ali nema svojstvo propisa niti može biti pravni temelj za postupanje sudova ili uprave.
