– Centralna izborna komisija (CIK) BiH godinama kažnjava političke subjekte u Republici Srpskoj i FBiH zbog kršenja Izbornog zakona i odredaba kojima je regulisano njihovo finansiranje, a ukupan iznos izrečenih kazni premašuje šest miliona maraka, saznaje “Glas Srpske”.
Iako se partije i pojedinci zbog kršenja tih zakonskih odredbi kažnjavaju dvije decenije, sankcije su izbile u žižu interesovanja nakon posljednjih odluka CIK-a koje se tiču kršenja pravila u domenu takozvane preuranjene predizborne kampanje.
Izrečene kazne političkim subjektima usljed optužbi da su požurili sa predizbornom kampanjom, posebno zbog različitih stavova o ovom pitanju i među članovima CIK-a, otvorile su prostor za brojna tumačenja i potragu za odgovorom gdje je linija između svakodnevnih političkih izjava i onih u kojima su sažete i izborne poruke, mahom u izbornoj godini.
Istovremeno je otvoreno pitanje koliko je novca, po tom osnovu, naplaćeno, gdje se “čuva”, odnosno za koje svrhe koriste sredstva koja budu naplaćena prema odlukama CIK-a, a u određenim slučajevima i onima koje potvrdi Sud BiH. Dio odgovora je otkriven u posljednjem izvještaju o izvršenju budžeta CIK-a za 2025. godinu. Prema podacima iz tog dokumenta, ukupno izrečene kazne CIK-a po Zakonu o finansiranju političkih partija i odredbama Izbornog zakona BiH u periodu 2004 – 2025. godine iznose 6,26 miliona KM.
-Ogromna cifra
Kazne po Zakonu o finansiranju političkih stranaka izrečene u periodu od 2005. godine do 2025. godine iznose ukupno 3.084.070 KM.
– Iznos svih nenaplaćenih kazni na dan 31.12.2025. godine izrečenih po osnovu kršenja Zakona o finansiranju političkih stranaka je 606.394 KM, od čega je 416.234 KM naplativih po odbitku obustavljenih predmeta. Sud BiH je obustavio naplatu kazni u iznosu od 190.160 KM iz razloga što nije bilo moguće sprovesti postupak izvršenja, jer stranke nemaju ni sredstava niti imovine koja bi mogla biti predmetom izvršenja – navedeno je u aktu CIK-a.
Kazne po osnovu Izbornog zakona izrečene od 2004. do 2025. godine iznose 3,18 miliona KM.
– Iznos svih nenaplaćenih kazni na dan 31.12.2025. godine izrečenih po osnovu kršenja Izbornog zakona je 507.927 KM, a naplativo 446.664 KM – piše u izvještaju o izvršenju budžeta CIK-a.
Prema njihovim podacima, od svih izrečenih kazni, počev od 2004. godine do 2025. godine, u ukupnom iznosu od 6,26 miliona, ukupno je obustavljeno 251.423 KM.
– Ukupno je naplaćeno tokom perioda od 2004. do 2025. godine 5.151.599 KM, što predstavlja 82,22 odsto svih izrečenih kazni– navedeno je u CIK-ovom izvještaju gdje stoji i to da ukupno nenaplaćene kazne iznose 1,11 miliona, od čega je naplativo 862.898 KM.
U dokumentu je pojašnjeno i da se u skladu sa Naredbom o uplatnim računima o administrativnim taksama kazne koje izriče CIK uplaćuju na račune kod komercijalnih banaka, dobijaju status javnog prihoda i knjiže se u Glavnu knjigu Centralne izborne komisije BiH.
– Prihodi od kazni se uplaćuju na Jedinstven račun trezora kod Centralne banke BiH sa naznakom – kazne koje izriče Centralna izborna komisija BiH – navedeno je u dokumentu, ali bez navođenja detalja o daljoj sudbini tih sredstava.
Još nismo dobili odgovor iz CIK-a da li se i za koje svrhe koriste naplaćena sredstva po osnovu sankcionisanja partija i drugih političkih subjekata u BiH.
Objašnjenje na koji način se vrši raspodjela i troši novac naplaćen po osnovu novčanih kazni izrečenih političkim subjektima zatražila je od CIK-a BiH i šefica poslaničkog Kluba SNSD-a u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH Sanja Vulić.
Vulićeva je, s obzirom na to da je izricanje novčanih kazni političkim subjektima zbog preuranjene ili neprimjerene kampanje redovna tačka na sjednicama CIK-a, u istom poslaničkom pitanju zatražila da CIK za 2024, 2025. i 2026. godinu dostavi pregled svih naplaćenih novčanih kazni, sa ukupnim iznosom naplaćenih sredstava po godinama, kao i podatke o tome za koje su namjene ta sredstva utrošena, u kojim iznosima i na osnovu čijih odluka.
U CIK-u su ranije isticali da dio potraživanja neće moći da naplate. Kao razloge su navodili ugašene stranačke račune, činjenicu da na računima stranke nije bilo novčanih sredstava niti drugih sredstava nad kojima je moguće izvršenje kazne, te zbog brisanja političke stranke iz registra.
-Šmitovi prsti
Pojačano kažnjavanje stranaka, posebno za vođenje preuranjene kampanje, je posljedica izmjena Izbornog zakona BiH koje je šest mjeseci pred lokalne izbore 2024. nametnuo Kristijan Šmit iz fotelje visokog predstavnika.
Zakon je definisano da će kaznom od 3.000 do 30.000 KM biti sankcionisan politički subjekt za prekršaj ako on ili kandidat u periodu preuranjene izborne kampanje “izvrši radnju koja se smatra vođenjem izborne kampanje”.
Glas Srpske
