U prebilovačkom Hramu Hristovog Vaskrsenja obilježeni su Sveti prebilovački i svehercegovački mučenici i 84 godine od jednog od najsvirepijih zločina počinjenih nad srpskim narodom.
Liturgiju su služili visokopreosvećeni mitropoliti zahumsko-hercegovački Dimitrije, dabrobosanski Hrizostom, budimljansko-nikšićki Metodije i Njegovo preosveštenstvo episkop dioklijski Pajsije.
Mitropolit Hrizostom u besjedi je podsjetio na progon Hrišćana kroz vijekove, stradanje, muku i vaskrsenje.
„Sam Gospod Isus Hristos je bio predan na muke i stradanje. Tajna mučeništva i čovječanstva znači svjedočenje. Mučenici prebilovački i donjohercegovački u najteže vrijeme su stradali, u vrijeme mučeništva kada je čovjek prestao biti čovjek i postao opasna zvijer. Nažalost kada god dođemo ovdje na ovo sveto mjesto razmišljamo i o tajni zločina. Kakao je moguće da u jednom momentu čovjek postane zvjer i da počini monstruozne zločine kao ovdje. Naša dojučerašnja braća počinila su genocid nad srpskim narodom, ne samo ovdje već od Jasenovca i Jadovna i hiljade drugih stratišta“, rekao je episkop Hrizostom.
Obilježavanje Svetih prebilovačkih i donjohercegovačkih mučenika, 84 godine od genocida u Prebilovcima i donjoj Hercegovini, deset godina od osvećenja Hrama Vaskrsenja Hristovog u Prebilovcima. pic.twitter.com/RS8TFa6DhH
— Top Portal (@TopPortal1) August 6, 2025
Podsjetio je na zločin koji se dogodio u Hercegovini prije 84 godine, ali i zločine koji su nad mučenicima napravljeni kasnije, poput betoniranje jama u komunističkom režimu, ali i na Božiju promisao kada su se posmrtni ostaci izvadili iz tamnih jama.
„Doživjeli smo ovdje vaskrsenje. Vaskrsenje je jače od smrti i ovdje se to pokazalo. Mučenici prebilovački i donjohercegovački su vaskrsli. Slavimo one koji su postradali za Hrista, ali i za naš rod. Oni su naša slava i vijenac naše slave. Narod bez mučenika i Crkva bez mučenika nije Crkva. To je bogatstvo crkve kao što je i Gospod pokazao svojim primjerom“, poručio je episkop Hrizostom.
Episkop kaže da ništa nije izgubljeno i da je sve sačuvano pred snagom Božijom, ali da je važno njegovati kulturu sjećanja i držati se molitve i jedinstva.
Episkop je pozvao na ljubav prema bližnjima i svim ljudima i da se molimo i utvrdimo u vjeri.
Mitropoliti zahumsko-hercegovački Dimitrije obraćajući se vjernom narodu u Prebilovcima rekao je da se danas obilježava i deset godina od obnove hrama u u ovom mjestu. Prisjetio se pokojnog vladike Atanasija koji je obnavljao vjeru i hramove u Hercegovini, kao i vladike Grigorija koji je nastavio njegovim putem, ali i brojnih sveštenika koji su od rata ovdje boravili.
Zahvalio se vladikama koji su došli u Prebilovce i vjernom narodu koji čuva sjećanje na Prebilovce i mučenike prebilovačke i donjohercegovačke, i koji ovdje dovode i krštavaju djecu i na ovom mjestu ih uvode u vjeru.
„Samo u svetoj tajni liturgije je ugrađen naš život, sloboda i ljubav. Samo u toj tajni mi poznajemo tajnu mučenika koji su pred Bogom živi i koji nas ovdje okupljaju“, poručio je mitropolit Dimitrije.
Podsjetimo da se ove godine obilježava deset godina od osvještanja hrama Vaskrsenja Hristovog u Prebilovcima.
Aleksa Dragićević, predsjednik mjesne zajednice Prebilovci prisjetio se osvećenja hrama, te dodao da danas Prebilovci žive i da se osjeti velika blagodat i radost.
„Mi zadnjih deset godina imamo preko sto hiljada poklonika. Malo se zna o našim stratištima, ali ovi naši mučenici sami prizivaju poklonike. Ovo je nastradalnije selo u Evropi. Ovdje su pobijene i sve žene i djeca. Nisu samo jedanput postradali, postradali su u komunizmu kada su bili zabetonirani, postradali su i u zadnjem ratu kada su njihove mošti minirane i nakon toga su postradali kada su na njihovim moštima napravili deponiju smeća“, rekao je Dragićević.
Rekao je da se u Prebilovcima živi, da ima života ali i problema. Podsjetio je da će se graditi konak u Prebilovcima, ali i sportski tereni. U Prebilovcima trenutno živi 40 povratnika, a nadaju se većem povratku kada na ovom mjestu bude manastir. Podsjetio je i na to da još uvijek nemaju vodovod u selu i da se nadaju da će obećanja koja su dobili po tom pitanju biti ispunjena.
Danilo Arnaut, potomak svirepo ubijene učiteljice Stane Arnaut kaže da mu je otac pričao da su njegovu tetku silovali i nakon toga da su je zaklali, ali i da je prije toga mučena. On priča da je ovo selo za njega sve na svijetu i da svaki put ovdje ostavi dušu. Danas je u Prebilovce donio sliku svoje tetke i poklonio je Biblioteci ”Stana Arnaut”.
Obilježavanju stradanja u Prebilovcima prisustvovao je veliki broj vjernika, kao i Nenad Popović, ministar bez portfelja zadužen za oblast međunarodne ekonomske saradnje i oblast društvenog položaja crkve u zemlji i inostranstvu ispred Vlade Republike Srbije i Aleksandar Đedovac, direktor Fonda za izbjegla, raseljena lica i saradnju sa Srbima u regionu. Bili su prisutni i načelnici opština Istočne Hercegovine, Nevesinja Milenko Avdalović, Gacka Vukota Govedarica, Bileće Miodrag Parežanin, Istočnog Mostara Božo Sjeran, kao i Boško Tomić, izaslanik srpskog člana Predsjedništva BiH Željke Cvijanović.
Ustaše su masakr u Prebilovcima počinile između 6. i 11. avgusta 1941, pod komandom Ivana Jovanovića Crnog. Većina je živa bačena u jamu Golubinku, dok su ostali ubijani na licu mesta.
U Prebilovcima su bile sahranjeni posmrtni ostaci više od 4.000 Srba iz Hercegovine koji su ubijeni u Drugom svjetskom ratu i bačeni u 13 jama, a samo u Prebilovcima ubijeno je 830 Srba, uglavnom žena i djece, dok iz 57 porodica niko nije preživio pogrom.
Ovaj zločin je u bivšoj Jugoslaviji prikrivan, a 1961. godine jame u koje su bacani Srbi su zabetonirane.
Otkopavanje 13 jama na području donje Hercegovine počelo je 1990. godine, a kosti više od 4.000 Srba 4. avgusta 1991. godine su sahranjene u spomen-kosturnicu u Prebilovcima.
U junu 1992. godine tokom ofanzive “Čagalj” pripadnici HOS-a i HVO-a minirali su spomen-kosturnicu.
Po povratku Srba u Prebilovce poslije 2000. godine, ostaci kostiju su sakupljeni, a po izgradnji Hrama Hristovog vaskrsenja počivaju u njegovoj kripti.
Hram je sagrađen i osveštan 2015. godine u znak sjećanja na oko 4.000 Srba donje Hercegovine koje su ustaše ubile u Drugom svjetskom ratu, a Srpska pravoslavna crkva je iste godine kanonizovala te žrtve.
Ovaj praznik ustanovljen je u kalendaru na datum kada su ustaše 1941. godine zvjerski ubile više od 850 mještana ovog sela, uglavnom žena i djece i bacile u jamu u Šurmancima nadomak Međugorja.
Hram u Prebilovcima sagrađen je uz pomoć predsjednika Srpske Milorada Dodika i zahvaljujući donacijama Srba u dijaspori.
Urađen je po uzoru na Crkvu Hristovog groba u Jerusalimu koja je simbol vaskrsenja i života.
