Kriza oko nestašice goriva za avione, izazvana zatvaranjem Ormuskog moreuza, primorava velike evropske avio-kompanije da smanjuju broj letova i prizemljuju svoje flote usljed prijetnje od nestašice.
Direktor Međunarodne agencije za energiju (IEA) Fatih Birol rekao je AP-u da je Evropi ostalo “možda još oko šest nedjelja zaliha avionskog goriva”.
Od početka rata na Bliskom istoku 28. februara, cijene goriva za avione u Evropi više su nego udvostručene. Međunarodno udruženje za vazdušni saobraćaj (IATA) upozorilo je da bi nestašica avionskog goriva mogla da dovede do masovnih otkazivanja letova do kraja maja ove godine.
Očekuje se da će ova kriza uticati na globalni turizam, sa smanjenim kapacitetom letova, višim cijenama karata i ugroženom ljetnjom sezonom širom svijeta, navodi Travelandtourworld.com (TTW), portal specijalizovan za putovanja.
Ukidaju se avio-linije, smanjuje potrošnja goriva
Evropska komisija je navela da EU uvozi oko 90% sirove nafte i priprema mehanizam za dijeljenje goriva među državama članicama, kako bi se ublažili poremećaji izazvani ratom u Iranu.
EK je potvrdila da trenutno nema neposredne nestašice, ali su ipak aktivirane koordinacione mjere. Kapaciteti rezervi razlikuju se među državama članicama u zavisnosti od skladišnih kapaciteta i zavisnosti od uvoza.
Avio-kompanije već smanjuju potrošnju goriva kako bi produžile raspoložive zalihe.
Iako se stvarna nestašica još nije u potpunosti materijalizovala, visoke cijene goriva već primoravaju avio-kompanije da ukidaju manje isplative linije i povlače starije, manje efikasne avione iz upotrebe, piše “Politiko”.
Šta rade avio-kompanije
– KLM – otkazivanje letova sa ciljem uštede goriva
– Lufthanza – smanjenje flote radi efikasnosti
-Er Frans – objedinjavanje ruta sa ciljem kontrole troškova
-Britiš ervejz – povećanje cijena karata radi zaštite prihoda
-Rajaner – optimizacija ruta sa ciljem stabilnosti profita
Lufthanza preduzima “bolne” mjere
Lufthanza je u četvrtak saopštila da će ovog vikenda povući cijelu flotu od 27 aviona svoje podružnice “SitiLajn”. Iako je ova mjera bila planirana još ranije, finansijski direktor Til Štrajhert rekao je da “aktuelna kriza sada primorava kompaniju da je sprovede ranije”.
“SitiLajn” uglavnom povezuje aerodrome u Frankfurtu i Minhenu sa evropskim destinacijama.
– Ovo je bolan korak – priznao je Štrajhert, osvrćući se na moguća otpuštanja zaposlenih.
Pored toga, Lufthanza će do oktobra povući i posljednja četiri aviona “Erbas” A340-600 i dva “Boinga” 747-400 iz svoje flote za duge letove.
Kompanija je takođe najavila dodatno smanjenje kapaciteta u zimskom redu letenja za 2026/2027, uz povlačenje još pet aviona. Ukupno smanjenje flote iznosi 38 letjelica.
– Ova odluka je neizbježna s obzirom na nagli rast cijena kerozina i geopolitičku nestabilnost – rekao je Štrajhert.
Ni niskobudžetne kompanije nisu pošteđene krize
Nedugo nakon toga, KLM je saopštio da će u maju realizovati 80 manje povratnih letova sa i ka aerodromu Shiphol u Amsterdamu.
Rezovi će pogoditi linije sa više dnevnih polazaka, poput Londona i Diseldorfa, ali će činiti manje od 1% ukupnih evropskih letova te kompanije u maju.
Ni niskobudžetne avio-kompanije nisu pošteđene.
“Izidžet” je saopštio da su mu troškovi goriva samo u martu porasli za skoro 29 miliona evra, dok se očekuje da će gubici prije oporezivanja u šest mjeseci do marta povećati između 620 i 640 miliona evra, u odnosu na 450 miliona godinu dana ranije.
Letonski avio-prevoznik ErBaltik takođe je u kritičnoj situaciji i zavisi od finansijske pomoći.
Premijerka Evika Silina upozorila je da bi moglo doći do “raspada koalicije” zbog oklijevanja partnera da odobre kredit avio-prevozniku od 30 miliona evra koji je zatražen krajem marta.
Iako su problemi opterećivali ErBaltik još prije sukoba na Bliskom istoku, agencija Fič je upozorila da rast cijena goriva dodatno ugrožava likvidnost kompanije. Vlada je na kraju obezbijedila sredstva, navodi “Politiko”.
Koji je plan EU
Unija priprema koordinisani mehanizam za raspodjelu avionskog goriva među državama članicama. Cilj je da se spriječe neravnomjerne nestašice, održe osnovne aerodromske usluge, a tržište stabilizuje u slučaju daljih poremećaja u snabdijevanju.
EK predvodi napore u koordinaciji raspodjele, dok države članice daju prioritet ključnim linijama i ključnim rutama leta. U toku su i napori za diverzifikaciju snabdijevanja, iako infrastrukturna ograničenja mogu da uspore njihovu punu primjenu, navodi portal Travelandtourworld.com.
Prema TTW, ovo su strategije EU i njeni ciljevi:
– Dijeljenje goriva radi ravnomjerne raspodjele
– Diverzifikacija snabdijevanja radi smanjenja zavisnosti
– Koordinacija rezervi sa ciljem očuvanja kontinuiteta
– Razvoj održivih goriva za avione sa ciljem dugoročne otpornosti
Sa stanovišta industrije, kako navodi portal, ova kriza u EU naglašava strukturnu zavisnost od uvoznog goriva, pri čemu trenutna prilagođavanja kapaciteta avio-kompanija odražavaju upravljanje operativnim rizicima, a ne neposredne uslove nestašice.
Mnogi porede sadašnju krizu sa letovima iz perioda pandemije kovida-19, kada su avioni širom svijeta bili prizemljeni.
Ali, uzroci krize su drugačiji. U vrijeme pandemije bila je smanjena potražnja, a sada je u pitanju snabdijevanje gorivom koje je ugroženo krizom na Bliskom istoku i zatvaranjem Ormuskog moreuza, vitalnog puta kroz koji prolazi petina svjetske nafte, piše Blic.
