Šta mobilni telefoni rade našoj djeci i da li su već uništili cijelu generaciju

Razgovarah prije neki dan sa svojim šestogodišnjim sinom dok smo se vraćali iz vrtića.

 „Tata, da li mogu da dobijem mobilni telefon kad napunim 8 godina?“
„Razgovaraćemo sa mamom kada napuniš 8 godina.“

„Suuupeer! A je l može da bude ajfon 10 (iPhone X)?“

„Ama otkud ti znaš za ajfon 10?!“

„Pričali smo o tome u vrtiću!“

Nije tajna da naša djeca sve češće provode vrijeme na mobilnim telefonima, bez nadzora starijih. Za razliku od prethodnih generacija, današnja djeca, umjesto licem u lice, komuniciraju na „Snepčetu“, „Instagramu“, „Fejsbuku“…

Ovaj fenomen je istraživala Džin Tvengi (Jean M. Twenge), psihološkinja i autorka knjige „Aj-generacija: Zašto današnji superpovezani klinci odrastaju manje buntovni, tolerantniji, manje srećni i potpuno nepripremljeni na odrastanje – i šta to znači za sve nas“. Istraživanje koje je Tvengi vodila je rađeno na američkoj populaciji, ali otkrića do kojih je došla sigurno mogu biti upozorenje za sve.

„Negdje oko 2012. primjetila sam nagle promjene u ponašanju i emocionalnom stanju tinejdžera. Još od tridesetih godina 20. vijeka nisam videla ništa slično. Magična privlačnost nezavisnosti, karakteristična za prethodne generacije, današnjim tinejdžerima nije toliko bitna. Šta se to dogodilo 2012. i izazvalo tako dramatične promjene u ponašanju? Upravo tada je udio Amerikanaca koji imaju pametne telefone prešao 50 odsto“, piše Džin Tvengi u veoma čitanom članku objavljenom u magazinu „Atlantik“.

Najgora kriza mentalnog zdravlja posljednjih decenija

Postajalo je sve jasnije da postoji generacija koju su formirali pametni telefoni i društvene mreže – Tvenge ih naziva aj-generacijom (i-gen). Generacija rođena između 1995. i 2012. odrasta s pametnim telefonima, ima nalog na „Instagramu“ prije nego što krene u srednju školu i ne pamti vrijeme prije interneta.

Pojava smartfona i tableta ubrzo je izazvala zabrinutost zbog štetnih efekata “vremena provedenog na ekranu”. Uticaj tih uređaja, međutim, nikada nije u potpunosti sagledan. Pametni telefon radikalno je izmenio sve aspekte života tinejdžera – od prirode njihovih društvenih interakcija, do njihovog psihičkog zdravlja. Gdje god postoje stubovi mobilne telefonije, tinejdžeri žive život na pametnom telefonu.

Onima koji se rado sjećaju odrastanja u analognom vremenu, ovo će možda izgledati strano i zabrinjavajuće. Ipak, kako upozorava Tvengi, cilj ove studije nije da podlegnete nostalgičnom raspoloženju, već da razumete kakva su djeca sada. Neke generacijske promene su pozitivne, neke negativne, a za neke se može reći da su i jedno i drugo.

Na primer, budući da im je prijatnije u svojoj sobi nego u kolima ili na žurci, današnji tinejdžeri su bezbjedniji nego što su tinejdžeri ikada bili. Znatno su manje izloženi opasnosti da dožive saobraćajni udes, manje ih privlači alkohol nego prethodne generacije i manje su podložni bolestima koje izaziva konzumiranje alkohola.

Psihološki su, međutim, osetljiviji. Stopa obolelih od depresije i samoubistava među tinejdžerima u Americi drastično je skočila posle 2011. godine. Ne bi bilo preterivanje reći da je aj-generacija na pragu najgore krize mentalnog zdravlja poslednjih decenija. Za takvo loše stanje velikim dijelom su odgovorni njihovi telefoni.

Manje izlaze, manje ih zanima seks

Širenje smartfona i društvenih mreža izazvalo je potres nezapamćene magnitude, piše Tvengi. Postoje uvjerljivi dokazi da uređaji koje smo mladima dali u ruke imaju ogromne posledice po njihovo zdravlje i čine ih veoma nesrećnim.

Na primer, privlačna snaga nezavisnosti, koja je bila toliko jaka kod prethodnih generacija, nije toliko bitna današnjim tinejdžerima koji mnogo ređe izlaze iz kuće bez roditelja. Promena je zapanjujuća: učenici završne godine srednje škole 2015. manje su izlazili nego njihovi vršnjaci iz 2009.

Takođe, današnji tinejdžeri rijeđe se zabavljaju. Rijeđe zabavljanje prati i opadanje seksualne aktivnosti. Činjenica da manje tinejdžera ima seksualne odnose doprinela je pojavi koju mnogi vide kao najpozitivniji trend među omladinom posljednjih godina: stopa rađanja u tinejdžerskom uzrastu u Americi bila je najniža 2016, čak 67 odsto niža nego 1991, kada je doživjela vrhunac.

U mnogim oblicima ponašanja – konzumiranje alkohola, ljubavne veze, vrijeme bez nadzora – današnji 18-godišnjaci ponašaju se kao 15-godišnjaci nekada, a 15-godišnjaci kao nekadašnji 13-godišnjaci. Djetinjstvo se djelimično produžilo i na period srednje škole.

Imaju telefon, svoju sobu, sami su i, često – očajni

Zašto današnji tinejdžeri duže čekaju da preuzmu odgovornosti i zadovoljstva koje donosi život odrasle osobe, pita Tvengi?

Tinejdžerima očigledno odgovara aranžman koji podrazumeva da budu kod kuće i uče – ne zato što toliko vole da uče, već zato što im se društveni život odvija na telefonu. Ne moraju da izlaze iz kuće da bi se družili.

Oni imaju telefon, svoju sobu, sami su i, često – očajni.

Jedna od ironija života aj-generacije jeste činjenica da, uprkos tome što provode više vremena pod istim krovom s roditeljima, današnji tinejdžeri nisu bliskiji s roditeljima nego ranije generacije.

– Vidjela sam prijatelje s roditeljima, oni ne razgovaraju s njima. Samo kažu: “Dobro, dobro” dok pričaju telefonom. Ne obraćaju pažnju na porodicu – ispričala je psihološkinji Tvengi jedna od djevojčica koja je učestvovala u studiji, po imenu Atena.

Kao i njeni vršnjaci, Atena je pravi stručnjak kada treba “isključiti” roditelje kako bi mogla na miru da razgovara telefonom. Najveći dio ljeta provela je s prijateljima, ali gotovo isključivo na „Snepčetu“.

– Više vremena provodim na telefonu nego s ljudima uživo. Moj krevet ima udubljenje od ležanja – kaže Atena.

Isključite telefon, isključite laptop i radite nešto

Šta „Fejsbuk“ radi našoj deci

Jedna od stavki u ovoj studiji bio je i „Fejsbuk“. Tvengi se poziva na studiji među učenicima koledža u SAD koja je pokazala da su se osjećali utoliko nesrećnije, ukoliko su više koristili „Fejsbuk“ – mada osećanje da su nesrećni nije dovelo do toga da više koriste „Fejsbuk“.

Društvene mreže poput „Fejsbuka“ obećavaju povezivanje s prijateljima. Portret aj-generacije, proizašao iz analize podataka, međutim, prikazuje usamljenu, dislociranu generaciju. Tinejdžeri koji koriste društvene mreže svaki dan, ali ređe viđaju prijatelje, skloni su da potvrde sledeće iskaze: “često se osjećam usamljeno”, “često imam osjećaj da sam isključen”, “često poželim da imam više prijatelja”. Osjećanje usamljenosti među tinejdžerima dostiglo je vrhunac 2013. i ostaje na tom nivou.

Ovo ne mora da znači da su, na individualnom nivou, djeca koja su često onlajn usamljenija od djece koja su ređe na internetu. Tinejdžeri koji provode više vremena na društvenim mrežama, u prosjeku, provode više vremena i u ličnom kontaktu s prijateljima. Veoma društveni tinejdžeri društveniji su u obe sredine, i obrnuto. Ali na generacijskom nivou važi sljedeće: kada tinejdžeri provode više vremena na telefonu, a manje u ličnoj interakciji, usamljenost je češće slučaj.

Baš kao i depresija. Posledice aktivnosti na mobilnim uređajima su očigledne, piše Tvengi: što više vremena tinejdžeri gledaju u ekran, to su veći izgledi se kod njih pojave simptomi depresije.

Rizik od samoubistva

I tu nije kraj. Tinejdžeri koji provode tri i više sati dnevno baveći se elektronskim uređajima izloženi su 35 odsto većem riziku od samoubistva, odnosno planiranja samoubistva (znatno veći rizik nego kod gledanja televizije). Jedan podatak posredno, ali neverovatno jasno ilustruje sve veću izolovanost današnje djece: od 2007, stopa ubistava među tinejdžerima jeste opala, ali se zato stopa samoubistva povećala. Kada su tinejdžeri počeli da provode manje vremena zajedno, bili su izloženi manjoj opasnosti da se ubijaju međusobno, ali je zato rizik od samoubistava porastao.

Ipak, Tvengi upozorava da depresija i samoubistvo imaju mnogo razloga i da preterano korišćenje tehnologija sasvim sigurno nije jedini.

 

Login

Welcome! Login in to your account

Remember me Lost your password?

Lost Password